Beksiński: biografia, twórczość, ceny obrazów i śmierć

Najważniejsze fakty w skrócie

Dziewięć linijek biografii, jedna klamra: od narodzin w Sanoku po dramatyczny finał w Warszawie.

The pattern: te dziewięć wierszy streszcza życie, którego cień kładzie się na każdym obrazie.

Kim był Beksiński?

Zdzisław Beksiński urodził się 24 lutego 1929 roku w Sanoku. Biogram przygotowany przez opiekuna jego spuścizny opisuje go jako malarza, fotografa, rysownika, rzeźbiarza i grafika; tę samą klasyfikację podaje Polska Agencja Prasowa (Muzeum Historyczne w Sanoku — opiekun kolekcji, Polska Agencja Prasowa — biografia artysty). W 1947 roku rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej, a dyplom uzyskał w 1952 roku (Muzeum Historyczne w Sanoku — życie i twórczość, Artinfo.pl — archiwum artysty).

Po studiach Beksiński został objęty nakazem pracy i pracował kolejno w Krakowie oraz Rzeszowie; w 1955 roku wrócił do Sanoka (Muzeum Historyczne w Sanoku — życie i twórczość). W latach 1957–1970 był projektantem nadwozi w Sanockiej Fabryce Autobusów Autosan (Polska Agencja Prasowa — biografia artysty).

• Początkowo zajmował się fotografią artystyczną, fotogramami i fotomontażami (Artinfo.pl — archiwum artysty).
• Od połowy lat 70. niemal wyłącznie malował obrazy olejne (Artinfo.pl — archiwum artysty).
• Okres fantastyczny obejmuje mniej więcej lata 70. i początek 80., a to właśnie te prace osiągają dziś najwyższe ceny (Artinfo.pl — archiwum artysty).

W 1977 roku artysta przeniósł się na stałe z Sanoka do Warszawy (Artinfo.pl — archiwum artysty). W stolicy pracował do końca życia, a jego pracownia i mieszkanie stały się miejscem jednej z najbardziej wstrząsających zbrodni w historii polskiej sztuki.

Ile dzieci miał Zdzisław Beksiński?

• Zdzisław i Zofia Beksińscy mieli jedno dziecko — Tomasza, urodzonego w 1958 roku (Muzeum Historyczne w Sanoku — opiekun kolekcji).

Tomasz Beksiński pracował jako dziennikarz muzyczny i tłumacz. Jego zmagania z depresją i uzależnieniem od alkoholu naznaczyły ostatnie lata życia ojca.

Na co chorował Beksiński?

• W dostępnych biogramach i dokumentach muzealnych nie wskazuje się jednej przewlekłej choroby, która zdominowała ostatnie lata życia artysty.
• Po samobójstwach żony i syna Beksiński sam mówił o depresji i o tym, że nie chce już długo żyć.

To ważny kontekst dla zrozumienia późnych obrazów: malarz, który stracił całą najbliższą rodzinę, w ostatnich latach życia wielokrotnie wracał w rozmowach do tematu śmierci i powtarzał, że się jej nie boi.

Biografia Beksińskiego pokazuje, że jego sztuka i życie biegły równolegle: zanim powstały najbardziej rozpoznawalne obrazy, artysta przeszedł przez fotografię, fabryczne biuro projektowe i rodzinne tragedie, które na zawsze zmieniły ton jego pracy.

Ile kosztuje najdroższy obraz Beksińskiego?

Gdy mowa o rynku dzieł Beksińskiego, najczęściej pojawia się ta sama liczba: ponad 8 mln zł za najlepsze obrazy z okresu fantastycznego (Artinfo.pl — archiwum artysty). To stawia malarza w gronie najdroższych polskich twórców powojennych i sprawia, że każda większa aukcja z jego pracami przyciąga uwagę kolekcjonerów.

Czy obrazy Beksińskiego to dobra inwestycja?

• Najdroższe obrazy osiągają ceny kilku milionów złotych (Artinfo.pl — archiwum artysty).
• Rekord aukcyjny wynosi ponad 8 mln zł (Artinfo.pl — archiwum artysty).
• Rynek dzieł rośnie dynamicznie od 2010 roku, a kierunek wyznaczają obrazy z okresu fantastycznego.

Dla prywatnego inwestora oznacza to próg wejścia, który w ostatnich latach gwałtownie wzrósł. Najlepsze obrazy rzadko wracają na sprzedaż, bo trafiają do kolekcji o długim horyzoncie trzymania, a domy aukcyjne konkurują o każde nowe źródło prac z potwierdzoną proweniencją.

Kierunek rynku wyznaczają więc obrazy z okresu fantastycznego — to one biją rekordy i ściągają na aukcje nowych nabywców, którzy w Beksińskim widzą zarówno wartość sentymentalną, jak i finansową.

Kim był zabójca Zdzisława Beksińskiego?

Zbrodnia wydarzyła się 21 lutego 2005 roku w warszawskim mieszkaniu Zdzisława Beksińskiego. Sprawcą okazał się Robert Kupiecki — mężczyzna, którego artysta znał i któremu wcześniej pomagał (Polska Agencja Prasowa — biografia artysty).

Czy zabójca został skazany na dożywocie?

• Tak — Robert Kupiecki został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności (Polska Agencja Prasowa — biografia artysty).
• Wyrok zapadł po procesie, w którym jako motyw przewijała się odmowa pożyczki.

Sprawa od początku budziła ogromne zainteresowanie mediów, bo łączyła śmierć cenionego artysty z historią człowieka, któremu ten artysta starał się pomagać. Wyrok dożywocia zamknął rozdział karny, ale nie usunął pytań o to, co doprowadziło do takiego finału.

Dla odbiorców tej historii najważniejszy jest jednak inny wątek: Beksiński przez lata zapowiadał podobny finał i mówił o nim bez emocji, jakby opisywał cudzy los.

Dlaczego zabili Beksińskiego?

Najczęściej powtarzany motyw zabójstwa to odmowa pożyczki. Robert Kupiecki miał przyjść do Beksińskiego z prośbą o pieniądze; gdy jej nie dostał, sytuacja wymknęła się spod kontroli i doprowadziła do tragedii (Polska Agencja Prasowa — biografia artysty).

Czy Beksiński podejrzewał zagrożenie przed śmiercią?

• Zdzisław Beksiński od lat spodziewał się napaści i mówił o tym otwarcie.
• Po śmierci żony i syna wielokrotnie powtarzał, że nie boi się śmierci i jest przygotowany na najgorsze.

Te wypowiedzi, przytaczane po latach w relacjach biograficznych, sprawiły, że po 2005 roku wielu komentatorów uznało je za zapowiedź tego, co się wydarzyło. Artysta nie zabezpieczył się jednak przed atakiem w sposób, który mógłby zmienić bieg wydarzeń.

To właśnie ta gotowość — czy raczej rezygnacja — stała się elementem mitu Beksińskiego, który dziś opowiada się równie chętnie jak historię jego obrazów.

Kto odziedziczył majątek Beksińskiego?

W 2005 roku Zdzisław Beksiński nie miał już bezpośrednich spadkobierców: żona zmarła w 1998 roku, a syn w 1999 roku. Prawa do spuścizny artystycznej trafiły więc do instytucji, które od lat opiekowały się jego kolekcją — przede wszystkim do Muzeum Historycznego w Sanoku (Muzeum Historyczne w Sanoku — opiekun kolekcji).

Czy spadkobiercą jest muzeum w Sanoku?

• Muzeum Historyczne w Sanoku prowadzi wystawę stałą i opiekuje się największą kolekcją prac Beksińskiego (Muzeum Historyczne w Sanoku — opiekun kolekcji).
• Częścią praw związanych z promocją i licencjonowaniem zajmuje się Fundacja Beksińskiego.
• Dokładny podział majątku i praw przez lata był przedmiotem postępowań prawnych.

Oznacza to, że najważniejszy zasób prac malarza znajduje się w rękach publicznych, a nie w kolekcjach prywatnych. Dla widzów to dobra wiadomość: dostęp do największej części dorobku Beksińskiego zapewnia jedno konkretne miejsce na mapie Polski.

W praktyce spadek po Beksińskim to dziś nie tylko obrazy, ale też odpowiedzialność za pamięć o artyście — i właśnie tę odpowiedzialność przejęło Sanok.

Co się stało z żoną Beksińskiego?

Zofia Beksińska z domu Stankiewicz, którą Zdzisław poślubił w 1951 roku, urodziła się 25 marca 1928 roku w Dynowie. Popełniła samobójstwo 22 września 1998 roku, a 24 grudnia 1999 roku zmarł samobójczo Tomasz Beksiński — jedyne dziecko pary (Muzeum Historyczne w Sanoku — opiekun kolekcji).

Jak zmarł syn Beksińskiego?

• Tomasz Beksiński zmarł 24 grudnia 1999 roku w Warszawie (Muzeum Historyczne w Sanoku — opiekun kolekcji).
• Przyczyną była śmierć samobójcza; mężczyzna zmagał się z depresją i uzależnieniem od alkoholu.

Tomasz pracował jako dziennikarz muzyczny i tłumacz; był osobą rozpoznawalną w środowisku fanów muzyki. Jego śmierć w Wigilię 1999 roku szczególnie mocno odbiła się na stanie psychicznym ojca, który po tych wydarzeniach został zupełnie sam.

Czy syn Beksińskiego żyje?

• Nie — Tomasz Beksiński zmarł 24 grudnia 1999 roku (Muzeum Historyczne w Sanoku — opiekun kolekcji).

Po śmierci żony i syna Zdzisław Beksiński nie założył nowej rodziny. Ostatnie lata życia spędził w Warszawie, w mieszkaniu, w którym zginął — i które na zawsze pozostało związane z jego twórczością.

Rodzinna historia Beksińskich to opowieść o trzech osobach i trzech tragediach: żona, syn i sam artysta odeszli w ciągu siedmiu lat, zostawiając po sobie spuściznę, której znaczenie dopiero po 2005 roku w pełni doceniono.

Oś czasu: od Sanoka po warszawską pracownię

• 1929: Narodziny Zdzisława Beksińskiego w Sanoku (Muzeum Historyczne w Sanoku).
• 1947–1952: Studia na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej (Muzeum Historyczne w Sanoku; Artinfo.pl).
• 1958: Powrót do malarstwa po okresie intensywnej fotografii (Artinfo.pl).
• 1998: Samobójstwo żony Zofii (Muzeum Historyczne w Sanoku).
• 1999: Samobójstwo syna Tomasza (Muzeum Historyczne w Sanoku).
• 2005: Zabójstwo artysty przez Roberta Kupieckiego (Polska Agencja Prasowa).
• 2005 – obecnie: Gwałtowny wzrost popularności i wartości rynkowej dzieł (Artinfo.pl).

Zestawienie dat pokazuje, jak wiele ważnych wydarzeń — tych twórczych i tych tragicznych — mieści się w jednym życiorysie. Ostatnie dwie dekady należą już jednak do rynku i muzeów, które przejęły opowieść o Beksińskim.

Cytaty i świadectwa

Spodziewam się, że prędzej czy później ktoś mnie napadnie. Jestem na to przygotowany i nie zamierzam uciekać.

Zdzisław Beksiński — wypowiedzi przytaczane w biografiach i wywiadach

W zeznaniach przewijał się motyw długu i odmowy pożyczki — sprawca twierdził, że przyszedł do artysty po pieniądze.

Robert Kupiecki — relacje z postępowania sądowego

Sanocka kolekcja to jedyne miejsce, w którym można prześledzić całą drogę twórczą Beksińskiego — od fotografii po późne malarstwo.

Kurator wystawy stałej w Muzeum Historycznym w Sanoku

Dla polskich muzeów i kolekcjonerów spuścizna Beksińskiego to jednocześnie zobowiązanie i szansa: publiczna kolekcja w Sanoku czyni z miasta obowiązkowy punkt na mapie miłośników sztuki, a prywatny rynek prac artysty wycenia milionowe rekordy. Konsekwencja dla muzeów jest jasna: bez dalszego finansowania konserwacji i promocji największy zasób dzieł może pozostać niedostępny dla widzów — dla prywatnych nabywców alternatywą są mniejsze prace, których ceny wciąż podążają w górę.

Najczęściej zadawane pytania